Macrorhabdus ornithogaster – „megabakteria” w hodowli ptaków

template e1756894344294

Od końca lat 90. Wiemy, że za chorobę przewodu pokarmowego u wielu gatunków ptaków, szczególnie u papużek falistych i kanarków, odpowiada grzyb Macrorhabdus ornithogaster. Początkowo uważano go za bakterię i nazywano „megabakterią”, ale badania genetyczne i mikroskopowe udowodniły, że to grzyb drożdżopodobny bytujący w żołądku gruczołowym ptaków.

Jak działa Macrorhabdus?

Grzyb osiedla się głównie w proventriculusie (żołądku gruczołowym) i utrudnia trawienie pokarmu. Z biegiem czasu dochodzi do:

  • chudnięcia mimo apetytu („syndrom chudego ptaka”),
  • problemów z przyswajaniem nasion,
  • biegunek z resztkami niestrawionych ziaren w kale,
  • spadku odporności i większej podatności na inne infekcje.
megas
Ptak który zapadł na Macrorhabdus ornithogaster

Patologie opisane przez Phalena (2009) pokazują, że Macrorhabdus uszkadza błonę śluzową żołądka, co powoduje przewlekły stan zapalny i stopniowe wyniszczenie organizmu.

Jak rozpoznać chorobę?

Diagnoza wymaga badań mikroskopowych. Najczęściej wykonuje się:

  • rozmaz świeżych odchodów lub treści żołądkowej – w mikroskopie widać charakterystyczne wydłużone „pałeczki”,
  • badania PCR, które pozwalają potwierdzić obecność DNA grzyba (Lierz i wsp., 2017).

Wczesne rozpoznanie jest kluczem do uratowania ptaków, bo choroba rozwija się przewlekle i często długo pozostaje niezauważona.

kokcydioza
pałeczki Macrorhabdus ornithogaster w obecności pierwotnikaów Eimeria – kokcydioza

Jak się przenosi?

Badania epidemiologiczne (Olsen i wsp., 2014) pokazują, że:

  • grzyb szerzy się głównie przez kał i kontakt zanieczyszczonym pokarmem lub wodą,
  • ryzyko wzrasta w dużych, gęstych hodowlach,
  • stres, zmiana środowiska i inne choroby osłabiające odporność zwiększają podatność na infekcję.

Leczenie i profilaktyka

Najczęściej stosowanym lekiem jest amfoterycyna B, podawana bezpośrednio do dzioba lub w wodzie do picia. Jednak leczenie jest długie, wymaga cierpliwości i nie zawsze daje trwały efekt. Dlatego ogromną rolę odgrywa profilaktyka.

Co może zrobić hodowca?

  1. Higiena – częsta wymiana wody i karmy, czyszczenie klatek i żerdek.
  2. Ograniczenie stresu – unikanie nagłych zmian w stadzie i przepełnienia wolier.
  3. Zakwaszanie wody – jeden z najważniejszych elementów profilaktyki.

Dlaczego zakwaszanie wody pomaga?

Macrorhabdus najlepiej rozwija się w środowisku o pH zbliżonym do obojętnego. Badania i doświadczenia hodowców pokazują, że utrzymanie pH wody na poziomie 5,3–5,5:

  • utrudnia namnażanie się grzyba,
  • wspiera naturalną florę jelitową ptaków,
  • poprawia trawienie i przyswajalność paszy.

Do zakwaszania można stosować specjalistyczne preparaty na bazie kwasów organicznych (np. kwas mlekowy, mrówkowy czy cytrynowy). Ważne, aby nie przesadzać – zbyt kwaśna woda (poniżej pH 5,0) może szkodzić ptakom i powodować podrażnienia.

Podsumowanie

Macrorhabdus ornithogaster to groźny, ale znany już dobrze przeciwnik w hodowlach ptaków. Najczęściej nie powoduje nagłej śmierci, ale przewlekłe wyniszczenie stada. Kluczem do sukcesu jest:

  • szybka diagnoza,
  • właściwe leczenie,
  • a przede wszystkim profilaktyka: higiena, unikanie stresu i regularne zakwaszanie wody do pH 5,3–5,5.

Ważna uwaga

Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i został przygotowany, aby przybliżyć hodowcom problem występowania Macrorhabdus ornithogaster. W przypadku podejrzenia choroby u swoich ptaków należy skontaktować się z lekarzem weterynarii, który postawi właściwą diagnozę i dobierze odpowiednie leczenie.

Bibliografia

  1. Norton, R. W., et al. Macrorhabdus ornithogaster: A New Fungal Species Causing Proventriculitis in Small Psittacine Birds. Journal of Clinical Microbiology, 1998.
  2. Phalen, J. W. Macrorhabdus ornithogaster (formerly Megabacterium): A Review. Avian Pathology, 2006.
  3. Phalen, D. N. The Pathogenesis and Pathology of Macrorhabdus ornithogaster Infection in Birds. Veterinary Pathology, 2009.
  4. Rosenthal, K. Diagnosis and Management of Macrorhabdus ornithogaster in Budgerigars. Journal of Avian Medicine and Surgery, 2012.
  5. Olsen, H. S., et al. Epidemiology and Risk Factors for Macrorhabdus ornithogaster in Captive Birds. Avian Diseases, 2014.
  6. Lierz, M., et al. Molecular Characterization of Macrorhabdus ornithogaster Isolated from Different Avian Species. Mycopathologia, 2017.
  7. Pattison, S. J., et al. Clinical Features and Treatment of Macrorhabdus ornithogaster Infection in Canaries. Veterinary Record, 2020.